Boyne, John – De grote stilte

Door op 3 juni 2015

1972. De jonge Ierse Odran Yates gaat in het klooster, omdat zijn moeder hem ervan overtuigd heeft dat het priesterschap zijn roeping is. Hij begint vol ambitie en hoop aan zijn nieuwe ­leven, toegewijd aan zijn studie en open voor nieuwe vriendschappen. Veertig jaar later staat zijn vertrouwen in de Kerk onder grote druk door de vele onthullingen over misbruik. Vrienden van hem zijn voor het gerecht gesleept, collega’s zijn gevangen­gezet en vele jonge parochianen zijn getekend voor het leven. Odran vermijdt contact met de buitenwereld uit angst voor afkeurende blikken en beledigende opmerkingen. Maar als een familiedrama oude wonden weer openrijt, voelt hij zich gedwongen om de confrontatie aan te gaan en zijn eigen rol in de gebeurtenissen onder ogen te zien.

De grote stilte is een roman van grote maatschappelijke significantie, want niet alleen Ierland was in de greep van het stelselmatige misbruik binnen de Katholieke Kerk. Helaas, het was geen incident op zich; ook in Nederland hebben de berichten wekenlang de media gedomineerd. In verschillende delen van de wereld doken de berichten op en de lijst verdachten leek met de seconden te groeien. Het misbruik mag natuurlijk niet gebagatelliseerd worden, maar het is op een bepaalde manier wellicht nog schokkender dat de misdaden jarenlang stilgehouden werden binnen de Kerk. Want hoewel de aanklachten en rechtszaken nog maar kortgeleden insloegen als een bom, vond het misbruik reeds in de jaren ’50 van de vorige plaats… en dat lijkt nog maar het topje van de ijsberg. Omdat er jarenlang over gezwegen werd. Het is deze doofpotcultuur die ten grondslag heeft gelegen aan de roman van John Boyne.

De auteur heeft zijn boek opgedeeld in 16 hoofdstukken, die elkaar in een niet-chronologische volgorde opvolgen. Hij beschrijft het leven van Odran Yates, die op jonge leeftijd zijn suïcidale vader en broertje verloor. Deze plotselinge verandering zorgde voor een religieuze opleving van zijn moeder en volgens haar was Odran voorbestemd voor het leven van een priester. Hij besluit naar het seminarie te gaan en leert aldaar Tom Cardle kennen, een getroebleerde jongeman die door zijn vader gedwongen op de christelijke kostschool is gekomen. Odran lijkt zijn ware roeping gevonden te hebben; hij rond het laatste jaar van zijn studie af in Rome en wordt zelfs uitgekozen als persoonlijk assistent van de paus. Na zijn terugkeer besluit hij zelf de educatieve wereld in te gaan, waar hij een twintigtal jaren vele jongens onderwijst. Totdat hij plotseling een eigen parochie toegewezen krijgt. Een parochie die eerder geleid werd door Tom, die op zijn beurt de afgelopen twintig jaar liefst elf parochies geleid heeft, maar constant overgeplaatst werd…

Het is verschrikkelijk om te lezen hoe dit schandaal jarenlang in de doofpot gestopt is en dat er uiteindelijk slechts een fractie aan het licht gekomen is. Voor elke persoon die aangifte gedaan heeft, zijn er twee, vier of misschien wel tien die dat niet gedaan hebben. Uit schaamte of omdat ze het helemaal niet meer kúnnen… Omdat ze zo getekend werden, dat ze zichzelf beroofden van het leven. Of, wat ook veel gebeurde, dat de slachtoffers en hun naasten simpelweg gechanteerd werden. Bij aangifte door de ouders zouden hun andere kinderen bijvoorbeeld geen communie kunnen doen, zij zouden zwartgemaakt worden en de toegang worden ontzegd tot de Kerk. Uit angst dat zij paria’s zouden worden, werd er dus gewoonweg gezwegen. Een dunne lijn tussen het geloof dat men zo sterk aanhangt en de macht die de kerkelijke leiders daardoor verkregen.

De fictieve Yates maakte zich in zijn kerkelijke leven niet schuldig aan misbruik. Echter heeft hij, en met hem velen, alleen een idee gehad, maar durfde dit nooit uit te spreken. Er werd een andere kant op gekeken. De celibataire Yates heeft een bepaalde naïviteit over zich heen. Hij is (vrijwel) wars van seksuele lusten en de jongens op het seminarie die dat niet waren, waren of personen die, volgens hem, nooit het priesterschap zouden bekleden, ofwel zag hij hun gepraat over seksualiteit als iets puberaals, als iets wat zou verdwijnen tijdens de adolescentie. In deze naïviteit schuilt een groot gevaar en maakt dat Yates zich wel degelijk schuldig voelt. Een proces van schrijnende bewustwording, die zeer kundig en levendig door Boyne beschreven wordt.

(5/5)
_____
John Boyne – De grote stilte
Meulenhoff Boekerij bv
2015 – 397 pagina’s

Over Evert Sinterniklaas

Evert leest al zo lang als hij een boek kan vast houden. Als eigenaar van E Boek en Blog begon hij in februari 2012 met recenseren. Tegenwoordig leest hij regelmatig op aanvraag van uitgeverijen en auteurs.

Reageer!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Graag even een bewijs dat je geen spambot bent :) *