Rutherfurd, Edward – New York

Door op 30 december 2012
newyork

Er is geen stad die meer tot de verbeelding spreekt dan New York. De stad is veel bezongen, veel besproken, maar zelden zo compleet en indrukwekkend beschreven als in deze roman. Als lezer begin je je wandeling door de geschiedenis van New York in de tijd van Peter Stuyvesant en volg je steeds enkele tot de verbeelding sprekende families, zodat je de stad zich door hun ogen ziet ontwikkelen tot wat die nu is. Wandel door Central Park, over Fifth Avenue en over The Brooklyn Bridge. Lees over het New York van de Indiaanse nederzettingen van Manhattan en het Nederlandse Nieuw-Amsterdam tot de Engelse overname, van de Onafhankelijkheidsoorlog, de grote beurskrach van 1929 en de bouw van het Empire State Building tot de nadagen van 9/11. New York laat een onuitwisbare indruk achter.

New York spreekt inderdaad behoorlijk tot de verbeelding. Ook in mijn geval. Ik heb enkele schitterende foto’s van deze stad aan de muur, op mijn bureau prijken de befaamde Yellow Cabs, met Google Earth kan ik mij midden in de stad wanen. Met videogame alter ego’s beleef ik de stad zelfs, van de inmiddels flink gegroeide nederzetting in de 18e eeuw tot de miljoenenstad die het nu is. Zonder er ooit geweest te zijn ken je de stad min of meer op je duimpje. Althans, dat dacht ik altijd. Toch was ik erg benieuwd naar de geschiedenis van de stad. De meesten onder ons kennen de Hollandse oorsprong wel, maar welke lotgevallen hebben de stad gemaakt? Daar ging ik nu eindelijk achter komen.

Het verhaal vangt aan als er reeds een nederzetting bestaat op het zuidelijkste puntje van Manhattan, Nieuw Amsterdam genaamd. De auteur verhaalt over de Hollandse kolonie die zakendeed met de Indiaanse stammen en de steeds groter wordende Engelse invloed. Uiteindelijk maakt de stad in opbouw deel uit van de Britse kolonie en wordt omgedoopt tot New York. Rutherford is goed geïnformeerd en zet uitgebreid uiteen hoe de strijd om onafhankelijkheid aanwakkerde. Historische figuren als Benjamin Franklin, Thomas Jefferson en natuurlijk George Washington komen uitgebreid aan bod. De centrale rollen zijn echter weggelegd voor verschillende fictieve personen. De auteur brengt hiermee min of meer een evenwicht tussen beleidspalende figuren en lieden uit verschillende lagen van de plaatselijke bevolking, van de gegoede families tot de slavenbevolking.

De stad New York staat vooral bekend om haar vele beeldbepalende landmarks, zoals het Vrijheidsbeeld, het Empire State Building, Central Park en de Brooklyn Bridge. Door de tijdssprongen die de auteur maakt en de focus die hij legt op vooral de sociale transformatie, krijgen deze landmarks een minimale rol toegespeeld. Helaas constateer je als lezer meerdere malen dat in de tussentijd de stad gegroeid en rijker geworden is, zonder dat daarbij stilgestaan werd. Zoals begin 1900, als de schepen met aan boord de eerste Italiaanse immigranten aanmeren aan Ellis Island onder toeziend oog van het reeds voltooide Vrijheidsbeeld, waar vooralsnog geen notie van gemaakt werd.

De eerste intercontinentale vlucht, Charles Lindbergh die van New York naar Parijs vloog, komt slechts terloops ter sprake. De ontwikkeling van de luchthavens La Guardia, Newark en bovenal JFK wordt niet besproken. De Twin Towers van het World Trade Center en symbool voor het Financial District worden pas vlak voor de aanslagen van 9/11 genoemd. De ‘geboortes’ van wolkenkrabbers als het Flatiron, Chrysler en het Empire State Building krijgen gelukkig wel enige aandacht, maar worden helaas ook ondergesneeuwd door de persoonlijke zaken op individueel niveau, wat het hele boek door de boventoon blijft voeren.

De eerder genoemde uiteenzetting van feiten laat helaas ook te weinig ruimte over voor dialoog in het verhaal. Te vaak verhaalt Rutherford over de diverse ontwikkelingen, zonder hierbij de sleutelfiguren aan het woord te laten. Hij gaat confrontaties uit de weg, waarmee hij helaas ook het dramatische aspect wegneemt. Bepalende gebeurtenissen, zoals de Grote Brand van 1776, de Onafhankelijkheidsoorlog en de Beurskrach van 1929, maken hierdoor slechts een minimale indruk op de lezer. Er wordt vertelt over de oorzaak en de invloed, maar veel minder over de gevolgen voor de bevolking. En dat is jammer, omdat de focus hiermee sterker ligt op een documentaire, zij het een zeer uitgebreide, maar minder op een historische roman. Rutherford richt zich meer op de onderlinge verhoudingen van zijn fictieve hoofdpersonen waardoor het boek meer als, met alle respect, meer aan doet als een verzameling streekromannetjes.

Is het dan zo’n slecht boek, alles bij elkaar genomen? Absoluut niet. Had ik er dan wellicht meer van verwacht? Jazeker. Helaas ontbreekt er een degelijke balans tussen de ontwikkeling van de stad en de ontwikkeling van de maatschappij in New York. Maar dat neemt niet weg dat het boek een gedegen overzicht geeft van de geschiedenis van deze wereldstad. Het leest lekker weg en het neemt nergens de vorm van een encyclopedie aan. De karakters zijn divers en nergens cliché. Was de auteur de tijdssprongen uit de weg gegaan en had de lezer wat meer in kunnen leven met de families, dan was dit een pronkstuk geweest in ieders boekenkast.


_____
Edward Rutherfurd – New York
Uitgeverij De Fontein
2009 – 799 pagina’s

Over Evert Sinterniklaas

Evert leest al zo lang als hij een boek kan vast houden. Als eigenaar van E Boek en Blog begon hij in februari 2012 met recenseren. Tegenwoordig leest hij regelmatig op aanvraag van uitgeverijen en auteurs.