Lewinsky, Charles – Terugkeer Ongewenst

Door op 10 oktober 2012
terugkeer

`Ik heb leren leven zonder vrijheid, zonder hoop. Waarom vind ik het dan verdomme zo moeilijk om te leven zonder geweten?

Terugkeer ongewenst is het deels waargebeurde, deels fictieve levensverhaal van de Joodse acteur, entertainer en regisseur Kurt Gerron, die in de jaren twintig en dertig grote triomfen vierde in Berlijn. In 1933 vlucht hij voor de nazi s en belandt via Wenen en Parijs in Nederland, waar hij onder andere optreedt in de Joodsche Schouwburg in Amsterdam en meewerkt aan verschillende Nederlandse speelfilms. Samen met zijn vrouw Olga wordt hij in 1943 geïnterneerd in Westerbork en van daar gedeporteerd naar Theresienstadt, waar de SS hem vraagt een film te maken waarin het vernederende gettobestaan wordt voorgesteld als een paradijs. Weigeren betekent transport naar Auschwitz, meewerken betekent verraad aan zichzelf en aan zijn kunst. Dit duivelse dilemma vormt de kern van dit adembenemende boek, dat tevens een betoverende en tegelijk tragische liefdesgeschiedenis is.

Na Het lot van de Familie Meijer te hebben gelezen van Charles Lewinsky, dacht ik dat deze auteur zichzelf niet kon overtreffen. Ik had het duidelijk verkeerd. Met Terugkeer Ongewenst heeft hij een fenomenaal boek geschreven. Uit het oogpunt van Kurt Gerron, maar over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en dan in het bijzonder de concentratiekampen Westerbork en Theresienstadt. De gruwelijkheden van Auschwitz blijven de lezer bespaard, het boek eindigt als Gerron met zijn vrouw op transport zit naar het vernietigingskamp. Het maakt de ontzetting er niet minder om. Deze inktzwarte pagina’s uit de wereldgeschiedenis laten een onuitwisbare indruk op de lezer achter.

Lewinsky heeft er voor gekozen het verhaal in de vorm van anekdotes te vertellen. Het lijkt alsof Gerron in de trein naar Auschwitz zijn verhaal heeft verteld en de vele pagina’s in 2012 gebundeld zijn. Zijn hele leven komt aan bod. Zijn jeugd, zijn school, het soldatenbestaan in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog, zijn opleiding tot medicus. En uiteindelijk de logische switch naar de toneelwereld, wat altijd al (latent) een centrale rol in leven speelde. Ondanks het feit dat dialogen schaars zijn, weet de auteur op een boeiende en doordringende manier het leven in de twintiger, dertiger en veertiger jaren van de vorige eeuw te vertellen. Naadloos behandeld hij de verschillende fasen uit het leven van Gerron. Tussendoor biedt hij een kijkje in het troosteloze leven in Theresienstadt met de liefde van zijn leven en het uiteindelijke uitzichtloze bestaan. Het einde mag voor de lezer dan voorspelbaar zijn, voor de vele slachtoffers was dat het destijds zeker niet en dat maakt het alleen maar bewonderingswaardig hoe men zich met het weinige dat men restte, zich in leven wist te houden.

Na HhhH van Laurent Binet is dit het tweede, waargebeurde relaas over een episode uit de Tweede Wereldoorlog dat ik lees en ik ben dankbaar dergelijke boeken te mogen en kunnen lezen. Wat voor ons vanzelfsprekend is, is dat lang niet altijd zo geweest. Een schokkend, verdrietig, bewonderenswaardig en fenomenaal boek.

Een volle zes sterren. Meesterwerk dus.

Over Evert Sinterniklaas

Evert leest al zo lang als hij een boek kan vast houden. Als eigenaar van E Boek en Blog begon hij in februari 2012 met recenseren. Tegenwoordig leest hij regelmatig op aanvraag van uitgeverijen en auteurs.

Reageer!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Graag even een bewijs dat je geen spambot bent :) *